ขอมสบาดโขลญลำพง

ขอมสบาดโขลญลำพง ตามเรื่องราวในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 กล่าวว่าเป็นนายทหารขอมที่ได้นำกำลังเข้ายึดเมืองสุโขทัย ภายหลังพ่อขุนศรีนาวนำถุมสิ้นพระชนม์ โดยระยะเวลาการได้อำนาจการปกครองเมืองสุโขทัยของขอมสบาดโขลญลำพงยังไม่เป็นที่ชัดเจนในปัจจุบัน อาจเป็นไปได้ว่าขอมสบาดโขลญลำพงมีความสัมพันธ์เป็นเครือญาติของตระกูลพ่อขุนศรีนาวนำถม แต่ยอมรับอำนาจอิทธิพลขอม-ละโว้ จนกระทั่งถูกพ่อขุนบางกลางหาว เจ้าเมืองบางยางและพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราด ซึ่งเป็นสหายสนิทกันและมีสายสัมพันธ์ทางเครือญาติได้ร่วมกันยึดอำนาจการปกครองดินแดนสุโขทัยได้ในที่สุด ต่อมาพ่อขุนผาเมืองได้นำกองทัพออกจากสุโขทัย เพื่อให้พ่อขุนบางกลางหาวได้ขึ้นครองราชเป็นกษัตริย์สุโขทัยและเฉลิมพระนามเป็น “ศรีอินทรบดินทราทิตย์” ให้เป็นเกียรติแก่พ่อขุนบางกลางหาว พร้อมทั้งพระขรรค์ชัยศรี แต่สุดท้ายพ่อขุนบางกลางหาวทรงใช้พระนามว่า “พ่อขุนศรีอินทราทิตย์” ซึ่งเป็นต้นราชวงศ์พระร่วงแห่งกรุงสุโขทัย

ศาสตราจารย์ ยอร์ช เซเดส์ ได้ให้ความหมายของคำว่า “ขอมสบาด” แปลว่าเขมรดง ส่วน “โขลญลำพง” คือคำสำหรับเรียกคนทำงานประจำเทวสถานหรือวัดวาอาราม

นอกจากนี้เรื่องราวเกี่ยวกับขอมสบาดโขลญลำพงยังคงเป็นที่คลุมเครือเนื่องจากมีการกล่าวถึงชื่อนี้เฉพาะในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 เป็นหลักฐานอ้างอิงเพียงชิ้นเดียว (รวมทั้งชื่อของพ่อขุนศรีนาวนำถมและพ่อขุนผาเมืองด้วย)

ขอมสบาดโขลญลำพง ตามเรื่องราวในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 กล่าวว่าเป็นผู้ปกครองสุโขทัยในลำดับต่อจากพ่อขุนศรีนาวนำถุม โดยระยะเวลาการได้อำนาจการปกครองเมืองสุโขทัยของขอมสบาดโขลญลำพงยังไม่เป็นที่ชัดเจนในปัจจุบัน อาจเป็นไปได้ว่าขอมสบาดโขลญลำพงมีความสัมพันธ์เป็นเครือญาติของตระกูลพ่อขุนศรีนาวนำถม แต่ยอมรับอำนาจอิทธิพลขอม-ละโว้ จนกระทั่งถูกพ่อขุนบางกลางหาวและพ่อขุนผาเมืองร่วมกันยึดอำนาจการปกครองดินแดนสุโขทัยได้ในที่สุด ต่อมาพ่อขุนบางกลางหาวได้ขึ้นครองราชเป็นกษัตริย์สุโขทัยและเฉลิมพระนามเป็นพ่อขุนศรีอินทราทิตย์

เรื่องราวเกี่ยวกับขอมสบาดโขลญลำพงยังคงเป็นที่คลุมเครือเนื่องจากมีการกล่าวถึงชื่อนี้เฉพาะในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 2 เป็นหลักฐานอ้างอิงเพียงชิ้นเดียว (รวมทั้งชื่อของพ่อขุนศรีนาวนำถมและพ่อขุนผาเมืองด้วย)

– สารานุกรมสุโขทัยศึกษา โดยโครงการศูนย์สุโขทัยศึกษา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช พ.ศ. ๒๕๓๙ ให้ข้อมูลว่า ขอมสบาดโขลญลำพง เป็นชื่อข้าหลวงหรือเจ้าหน้าที่เขมรที่กษัตริย์กรุงกัมพูชาส่งมาคอยดูแลเหตุการณ์ต่าง ๆ อยู่ที่สุโขทัย

– หนังสือจารึกสมัยสุโขทัย โดยกรมศิลปากร พ.ศ. ๒๕๓๗ ให้ความหมายว่า “ขอมสบาด” คือ เขมรดง แต่ไม่อธิบายเพิ่มเติมว่าหมายถึงชนกลุ่มใด ส่วน “โขลญลำพง” เป็นคำเรียกคนทำงานประจำเทวสถานหรือวัดวาอาราม

ในส่วนของนักวิชาการได้พยายามตีความเกี่ยวกับขอมสบาดโขลญลำพงไว้มากมาย เช่น

– ศ.ยอร์ช เซเดส์ สรุปความว่า โขลญลำพงผู้นี้อยู่ในตำแหน่งของข้าหลวงหรือผู้สำเร็จราชการเขมรรักษาเมืองสุโขทัย

– ดร.ธิดา สาระยา สันนิษฐานว่า โขลญลำพงอาจเป็นหัวหน้า เพราะโขลญเป็นคำภาษาเขมรที่หมายถึง หัวหน้าหมู่บ้านหรือตำบล ส่วนขอมสบาด คือพวกเขมรที่เป็นคนป่าคนดงซึ่งอาจจะเป็นข้าหรือแรงงานที่มีผู้กัลปนาไว้แก่ศาสนา หรืออาจถูกกวาดต้อนมาเป็นแรงงาน โขลญลำพงจึงเป็นหัวหน้าคุมแรงงานเขมรป่าดงรวมตัวกันเข้ายึดอำนาจ

– สุจิตต์ วงษ์เทศ ได้พิจารณาถึงความสัมพันธ์ที่มีต่อแคว้นทางลุ่มน้ำเจ้าพระยา โดยสันนิษฐานว่า ชื่อขอมสบาดโขลญลำพง อาจหมายถึงผู้มีอำนาจหรือเจ้าเมืองใดเมืองหนึ่งในเขตอิทธิพลของแคว้นละโว้ (ลพบุรี) ซึ่งเป็นเครือญาติเดียวกันกับตระกูลศรีนาวนำถม และเหตุที่ต้องเข้ายึดอำนาจก็เพราะเห็นว่าผู้นำกลุ่มใหม่ที่จะมาแทนที่พ่อขุนศรีนาวนำถมมีทีท่าว่าจะเปลี่ยนไปนับถือพุทธศาสนาจากลังกา รวมทั้งยังมีความสัมพันธ์อันดีกับบ้านเมืองทางแคว้นสุพรรณภูมิในลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง